माँ दुर्गेची सर्वात प्रसिद्ध आरती ॐ जय अम्बे गौरी — संपूर्ण शब्द, प्रत्येक ओळीचा मराठी अर्थ, तिचे रचनाकार, आणि ती केव्हा व कशी गायली जाते. शारदीय नवरात्री 2026 रविवार, 11 ऑक्टोबरपासून विजयादशमी, मंगळवार 20 ऑक्टोबरपर्यंत आहे.
ॐ जय अम्बे गौरी ही माँ दुर्गेची सर्वाधिक गायली जाणारी आरती आहे. तिच्या शेवटच्या कडव्यात शिवानंद स्वामी यांचे नाव येते — परंपरा याच रचनाकारांना शिव आरती ॐ जय शिव ओंकारा चेही श्रेय देते. या आरतीत देवीचे सौंदर्य आणि दुर्गा सप्तशतीत वर्णन केलेले तिचे विजय — महिषासुर, शुंभ-निशुंभ, चंड-मुंड, रक्तबीज आणि मधु-कैटभ — यांचे गुणगान आहे.
दुर्गा आरती — ॐ जय अम्बे गौरी
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी ।
तुमको निशदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
मांग सिंदूर विराजत, टीको मृगमद को ।
उज्ज्वल से दोउ नैना, चंद्रवदन नीको ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै ।
रक्तपुष्प गल माला, कंठन पर साजै ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी ।
सुर-नर-मुनिजन सेवत, तिनके दुखहारी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती ।
कोटिक चंद्र दिवाकर, सम राजत ज्योती ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
शुंभ-निशुंभ बिदारे, महिषासुर घाती ।
धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
चण्ड-मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे ।
मधु-कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
ब्रह्माणी, रूद्राणी, तुम कमला रानी ।
आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों ।
बाजत ताल मृदंगा, अरू बाजत डमरू ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
तुम ही जग की माता, तुम ही हो भरता,
भक्तन की दुख हरता । सुख संपति करता ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
भुजा चार अति शोभित, खडग खप्पर धारी ।
मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती ।
श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योती ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
श्री अंबेजी की आरति, जो कोइ नर गावे ।
कहत शिवानंद स्वामी, सुख-संपति पावे ॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥
भक्त दुर्गा आरती का करतात?
भक्त आरतीमुळे अनेक आध्यात्मिक आणि भावनिक लाभ सांगतात. हे श्रद्धा आणि परंपरेवर आधारित आहेत, वैज्ञानिक दावे नाहीत:
- आध्यात्मिक उन्नती: आरती देवीशी खोल आध्यात्मिक नाते जोडते.
- संरक्षण: वाईटाचा नाश करणारी दुर्गा नकारात्मक शक्तींपासून रक्षण करते, असा भक्तांचा विश्वास आहे.
- शक्ती आणि धैर्य: देवीचे योद्धा रूप जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाण्याची प्रेरणा देते.
- मनःशांती: अनेक भक्तांना आरतीच्या लयीने शांती मिळते.
- अंधारावर प्रकाश: आरतीचा दिवा अज्ञानाचा अंधार दूर करण्याचे प्रतीक आहे.
- समृद्धीचा आशीर्वाद: आरतीची कडवीच सुख-संपत्तीचे वचन देतात, आणि भक्त याच भावनेने प्रार्थना करतात.
- सामूहिक भक्ती: घरात आणि मंडपात एकत्र गायली जाणारी आरती समाजाला जोडते.
दुर्गा आरतीचा मराठी अर्थ
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी। तुमको निशदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी॥
माता अम्बे गौरी आणि श्यामा गौरीचा जयजयकार असो. विष्णू, ब्रह्मा आणि शिव रात्रंदिवस तुझे ध्यान करतात.
मांग सिंदूर विराजत, टीको मृगमद को। उज्ज्वल से दोउ नैना, चंद्रवदन नीको॥
तुझ्या भांगात सिंदूर शोभतो आणि कपाळावर कस्तुरीचा (मृगमद) टिळा आहे. तुझे दोन्ही डोळे तेजस्वी आहेत आणि चेहरा चंद्रासारखा सुंदर आहे.
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै। रक्तपुष्प गल माला, कंठन पर साजै॥
तुझे शरीर सोन्यासारखे झळाळते, तू लाल वस्त्र परिधान केले आहेस, आणि गळ्यात लाल फुलांची माळ शोभते.
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी। सुर-नर-मुनिजन सेवत, तिनके दुखहारी॥
तू सिंहावर आरूढ आहेस आणि खड्ग व खप्पर (कवटीचे पात्र) धारण करतेस. देव, मानव आणि मुनी तुझी सेवा करतात, आणि तू त्यांचे दुःख हरतेस.
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती। कोटिक चंद्र दिवाकर, सम राजत ज्योती॥
कानात कुंडले आणि नाकात मोती शोभतो. तुझे तेज कोट्यवधी चंद्र-सूर्यांसारखे आहे.
शुंभ-निशुंभ बिदारे, महिषासुर घाती। धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती॥
तू शुंभ-निशुंभांना विदीर्ण केलेस आणि महिषासुराचा वध केलास. तुझे धूम्रवर्ण डोळे रात्रंदिवस दिव्य आनंदात मग्न असतात.
चण्ड-मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे। मधु-कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे॥
तू चंड आणि मुंड या असुरांचा संहार केलास आणि रक्तबीज याचा नाश केलास — ज्याच्या रक्ताच्या (शोणित) प्रत्येक थेंबातून नवा असुर जन्माला येई. तू मधु आणि कैटभ यांचा वध करून देवांना भयमुक्त केलेस.
ब्रह्माणी, रूद्राणी, तुम कमला रानी। आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी॥
तूच ब्रह्माणी (ब्रह्मदेवाची शक्ती), रुद्राणी (शिवाची शक्ती) आणि कमला (लक्ष्मी) आहेस. वेद आणि शास्त्रे तुझी महिमा गातात; तू शिवाची पट्टराणी आहेस.
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों। बाजत ताल मृदंगा, अरू बाजत डमरू॥
चौसष्ट योगिनी मंगलगान करतात आणि भैरव नृत्य करतो. टाळ, मृदंग आणि डमरू वाजतात.
तुम ही जग की माता, तुम ही हो भरता। भक्तन की दुख हरता, सुख संपति करता॥
तूच जगाची माता आहेस आणि तूच त्याचे पालन करतेस. तू भक्तांचे दुःख हरतेस आणि त्यांना सुख-संपत्ती देतेस.
भुजा चार अति शोभित, खडग खप्पर धारी। मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी॥
तुझ्या चार भुजा अतिशय शोभिवंत आहेत. तुझी सेवा करणारे स्त्री-पुरुष मनोवांछित फळ मिळवतात.
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती। श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योती॥
सोन्याच्या ताटात अगर आणि कापराच्या वाती जळत आहेत; तू कोट्यवधी रत्नांच्या तेजाने झळाळतेस.
श्री अंबेजी की आरति, जो कोइ नर गावे। कहत शिवानंद स्वामी, सुख-संपति पावे॥
शिवानंद स्वामी म्हणतात, जो कोणी माता अंबेची ही आरती गातो, त्याला सुख आणि संपत्ती प्राप्त होते.
दुर्गा आरती पहा | दुर्गा आरती ऐका | अनुराधा पौडवाल यांच्या आवाजात
Devi Durga Ma Video Gallery | दुर्गा माँ की आरतियाँ, मंत्र, चालीसा और भजन वीडियो
[youtube-feed feed=2]
दुर्गा आरतीविषयी प्रश्न
-
माँ दुर्गेची सर्वात प्रसिद्ध आरती कोणती?
माँ दुर्गेची सर्वात प्रसिद्ध आरती ॐ जय अम्बे गौरी आहे, जी घरांत, मंदिरांत आणि नवरात्रीच्या मंडपांत गायली जाते. तिच्यात देवीचे सौंदर्य आणि महिषासुर, शुंभ-निशुंभ, चंड-मुंड, रक्तबीज व मधु-कैटभ यांच्यावरील तिच्या विजयांचे गुणगान आहे.
-
ॐ जय अम्बे गौरी ही आरती कोणी रचली?
ॐ जय अम्बे गौरी या आरतीचे श्रेय परंपरेने शिवानंद स्वामी यांना दिले जाते, ज्यांचे नाव तिच्या शेवटच्या कडव्यात येते: कहत शिवानंद स्वामी, सुख-संपति पावे. याच रचनाकारांना शिव आरती ॐ जय शिव ओंकारा चेही श्रेय दिले जाते, जरी त्यांच्याविषयी ऐतिहासिक माहिती फारच कमी आहे.
-
शोणित बीज म्हणजे कोण?
आरतीतील शोणित बीज हरे या ओळीत शोणित बीज म्हणजे रक्तबीज — दुर्गा सप्तशतीतील तो असुर ज्याच्या रक्ताचा प्रत्येक थेंब जमिनीवर पडताच नवा असुर होत असे. शोणित म्हणजे रक्त; देवीने कालीरूपात त्याचे रक्त प्राशन करून त्याचा अंत केला.
-
दुर्गा आरती केव्हा गायली जाते?
दुर्गा आरती देवीच्या मंदिरांत आणि घरांत रोज सकाळ-संध्याकाळ गायली जाते, आणि विशेषतः नवरात्रीच्या नऊ रात्री व दुर्गापूजेत. शारदीय नवरात्री 2026 रविवार, 11 ऑक्टोबरपासून विजयादशमी, मंगळवार 20 ऑक्टोबरपर्यंत आहे.
-
दुर्गा आरती फक्त नवरात्रीतच गातात का?
नाही. दुर्गा आरती कोणत्याही दिवशी गाता येते, आणि अनेक कुटुंबे ती रोज सकाळ-संध्याकाळ गातात. नवरात्रीत तिचे विशेष महत्त्व असते, जेव्हा ती नवदुर्गेच्या प्रत्येक दिवसाच्या पूजेनंतर गायली जाते.
-
दुर्गा आरतीसाठी कोणते साहित्य लागते?
दुर्गा आरतीसाठी तुपाचा दिवा किंवा कापूर, धूप, जास्वंदीसारखी लाल फुले, सिंदूर, लाल चुनरी, आणि फळे किंवा गोडाचा नैवेद्य लागतो. घंटा वाजवत दिवा देवीसमोर घड्याळाच्या दिशेने ओवाळला जातो.
-
दुर्गा आरती घरी करता येते का?
होय. दुर्गा आरती घरी देवीच्या प्रतिमेसमोर किंवा मूर्तीसमोर, स्नान करून फुले आणि धूप अर्पण करून करता येते. त्यासाठी पुरोहिताची गरज नाही, आणि अनेक कुटुंबे विशेषतः नवरात्रीत ती रोज एकत्र गातात.
-
दुर्गा आरतीचे फायदे काय आहेत?
भक्त परंपरेने संरक्षण, धैर्य, मनःशांती आणि समृद्धीसाठी दुर्गा आरती गातात आणि वाईटाचा नाश करणाऱ्या देवीचा आशीर्वाद मागतात. हे श्रद्धा आणि परंपरेवर आधारित भक्तिपूर्ण लाभ आहेत, वैद्यकीय किंवा वैज्ञानिक दावे नाहीत.