દિવાળી 2026 રવિવાર, 8 નવેમ્બરે છે. પ્રદોષ કાળમાં લક્ષ્મી પૂજાનું મુહૂર્ત આશરે સાંજે 6:25 થી 8:30 (IST, દિલ્હી) છે. આ માર્ગદર્શિકામાં ઘરે લક્ષ્મી પૂજાની સંપૂર્ણ વિધિ, સામગ્રી, ચોપડા પૂજન અને ગુજરાતની દિવાળી પરંપરા છે.
દિવાળી, પ્રકાશનો તહેવાર, લક્ષ્મી પૂજા વિના અધૂરી છે — ધન, સમૃદ્ધિ અને વૈભવની દેવી માતા લક્ષ્મીને સમર્પિત આ પવિત્ર વિધિ છે. ભારતભરના પ્રત્યેક ઘરમાં દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે, પ્રવેશદ્વારે રંગોળી સજાવાય છે અને આશીર્વાદ આમંત્રવા ઘરે લક્ષ્મી પૂજા વિધિ કરવામાં આવે છે.
દિવાળી 2026 ક્યારે છે?
| પ્રસંગ | તારીખ (2026) |
| ધનતેરસ | શુક્રવાર, 6 નવેમ્બર |
| કાળી ચૌદસ | શનિવાર, 7 નવેમ્બર |
| દિવાળી — લક્ષ્મી પૂજા | રવિવાર, 8 નવેમ્બર |
લક્ષ્મી પૂજા મુહૂર્ત: 8 નવેમ્બરે પ્રદોષ કાળમાં આશરે સાંજે 6:25 થી 8:30 (IST, નવી દિલ્હી). સમય શહેરના સૂર્યાસ્ત પ્રમાણે બદલાય છે, અને ચોપડા પૂજન કરનારા ઘણા વેપારીઓ મધ્યરાત્રિનો નિશીથ કાળ પસંદ કરે છે. બેસતું વર્ષ અને લાભ પાંચમની તારીખ માટે પણ સ્થાનિક પંચાંગ જુઓ.
એક નજરમાં
| પાસું | વિગત |
| પ્રસંગ | દિવાળીની રાત્રિ (આસો માસની અમાસ — ઉત્તર ભારતની પરંપરામાં કારતક અમાસ) |
| પૂજ્ય દેવતા | માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશ; ઘણાં પરિવારો કુબેરની પણ પૂજા કરે છે |
| મુખ્ય ઉદ્દેશ | નવા વર્ષ માટે સમૃદ્ધિ અને શુભ આશીર્વાદ |
| મુખ્ય વિધિ | ઘરની સફાઈ, પૂજાસ્થળની સ્થાપના, દીપ પ્રાગટ્ય, મંત્રજાપ અને આરતી |
| સમયગાળો | સામાન્ય રીતે 1–2 કલાક |
| શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત | પ્રદોષ કાળ — સૂર્યાસ્તથી શરૂ થતો આશરે અઢી કલાકનો સમય |
દિવાળીએ લક્ષ્મી પૂજા શા માટે કરવામાં આવે છે?
લક્ષ્મી પૂજા દિવાળીની સૌથી મહત્ત્વની વિધિઓમાંની એક છે. માન્યતા છે કે આ રાત્રે માતા લક્ષ્મી એવાં ઘરોમાં પધારે છે જે સ્વચ્છ, પ્રકાશિત અને ભક્તિથી ભરેલાં હોય.
લોકપરંપરા અનુસાર સમુદ્રમંથન વખતે માતા લક્ષ્મી ક્ષીરસાગરમાંથી પ્રગટ થયાં હતાં, અને દિવાળી તેમના પ્રાગટ્યનો ઉત્સવ છે. આ જ દિવસ ચૌદ વર્ષના વનવાસ પછી શ્રીરામના અયોધ્યા પાછા ફરવાનો પણ છે, જ્યારે નગરજનોએ દીવા પ્રગટાવી તેમનું સ્વાગત કર્યું હતું.
પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં વિઘ્નહર્તા શ્રી ગણેશની પૂજા થાય છે — સમૃદ્ધિ સાથે બુદ્ધિ પણ હોવી જોઈએ, એ ભાવના સાથે.
લક્ષ્મી પૂજા પહેલાંની તૈયારી
- ઘરની સંપૂર્ણ સફાઈ: માન્યતા છે કે માતા લક્ષ્મી સ્વચ્છ અને વ્યવસ્થિત સ્થાનમાં વસે છે.
- રંગોળી સજાવો: પ્રવેશદ્વારે રંગોળી કરો અને પ્રવેશદ્વારથી પૂજાસ્થળ સુધી માતા લક્ષ્મીનાં પગલાં દોરો.
- દીવા પ્રગટાવો: ઘરના પ્રત્યેક ખૂણે દીવા પ્રગટાવો.
- પૂજાસ્થળની સ્થાપના: બાજઠ પર લાલ કે પીળું વસ્ત્ર પાથરો; ગણેશજીને ડાબી બાજુ અને માતા લક્ષ્મીને જમણી બાજુ સ્થાપો.
- પૂજા સામગ્રી મુહૂર્ત પહેલાં તૈયાર રાખો.
પૂજા સામગ્રીની યાદી
| સામગ્રી | ઉપયોગ |
| માતા લક્ષ્મી અને ગણેશજીની મૂર્તિ કે ચિત્ર | મુખ્ય પૂજ્ય દેવતા |
| કળશ (જળ, આંબાનાં પાન અને નાળિયેર સાથે) | પવિત્રતા અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક |
| લાલ કે પીળું વસ્ત્ર | પૂજાસ્થળ પાથરવા |
| દીવો અને ધૂપ | દિવ્ય વાતાવરણ માટે |
| કમળ અને અન્ય ફૂલ, હાર | કમળ માતા લક્ષ્મીનું પ્રિય પુષ્પ છે |
| સિક્કા કે નોટ | ધનનું પ્રતીકાત્મક અર્પણ |
| મીઠાઈ, ફળ અને સૂકો મેવો | પ્રસાદ માટે |
| ચોખા, હળદર, કંકુ, ચંદન | તિલક અને પૂજા માટે |
| પંચામૃત (દૂધ, મધ, દહીં, ઘી, સાકર) | અભિષેક માટે |
| હિસાબના નવા ચોપડા | ચોપડા પૂજન માટે |
પગલાં-દર-પગલાં લક્ષ્મી પૂજા વિધિ
પગલું 1: સ્થાનની શુદ્ધિ
- પૂજાસ્થળે ગંગાજળનો છંટકાવ કરો.
- ધૂપ અને દીવો પ્રગટાવી સંકલ્પ લો.
પગલું 2: ગણેશજીનું આહ્વાન
લક્ષ્મી પૂજાનો પ્રારંભ હંમેશાં વિઘ્નહર્તા ગણેશજીની પ્રાર્થનાથી કરો. ફૂલ, દૂર્વા, ચોખા અને મીઠાઈ અર્પણ કરી જાપ કરો:
ॐ गं गणपतये नमः
પગલું 3: માતા લક્ષ્મીનું આહ્વાન
લક્ષ્મી મંત્રનો જાપ કરીને તેમને ઘરમાં આમંત્રો:
ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः
પંચામૃત અને પછી શુદ્ધ જળ અર્પણ કરો; ફૂલ, ચોખા, કંકુ અર્પણ કરો અને મૂર્તિ સમક્ષ સિક્કા કે નોટ મૂકો.
પગલું 4: કળશ સ્થાપના
- જળ ભરેલો કળશ મૂકી તેના પર લાલ વસ્ત્રમાં લપેટેલું નાળિયેર સ્થાપો.
- આંબાનાં પાનથી સજાવો અને હળદર-કંકુનું તિલક કરો.
પગલું 5: નૈવેદ્ય
- માતા લક્ષ્મીને મીઠાઈ, ફળ અને સૂકો મેવો અર્પણ કરો.
- ઘરની ચારે બાજુ દીવા પ્રગટાવો.
પગલું 6: મુખ્ય પૂજા
- દેવતાઓને તિલક કરો અને કમળનાં ફૂલ તથા અક્ષત અર્પણ કરો.
- શ્રીસૂક્ત, મહાલક્ષ્મી અષ્ટક અથવા માતા લક્ષ્મીનાં 108 નામનો પાઠ કરો.
પગલું 7: ચોપડા પૂજન
- વેપારીઓ નવા ચોપડામાં કંકુથી સાથિયો અને “શુભ લાભ” લખી તેની પૂજા કરે છે.
- તિજોરી, ફાઇલો કે લેપટોપની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે.
પગલું 8: આરતી અને પ્રસાદ
લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીની આરતી કરો, પરિવાર સાથે પ્રાર્થના કરો અને પ્રસાદ વહેંચો. રાત્રે એક દીવો સુરક્ષિત સ્થાને, પડદા અને બાળકોથી દૂર પ્રગટાવેલો રાખો.
ગુજરાતમાં દિવાળી અને બેસતું વર્ષ
ગુજરાતમાં દિવાળીનું વિશેષ મહત્ત્વ છે, કારણ કે તે પછી બેસતું વર્ષ — ગુજરાતી નૂતન વર્ષ, કારતક સુદ એકમ — ઉજવાય છે. વેપારીઓ માટે ચોપડા પૂજન અને શારદા પૂજન વર્ષની શુભ શરૂઆતનું પ્રતીક છે. ધનતેરસથી લાભ પાંચમ સુધી ઉત્સવનો માહોલ રહે છે, અને લાભ પાંચમે નવા વેપારનો શુભારંભ કરવાની પરંપરા છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
દિવાળી 2026 ક્યારે છે?
દિવાળી 2026 — લક્ષ્મી પૂજા — રવિવાર, 8 નવેમ્બરે છે, જ્યારે ધનતેરસ શુક્રવાર, 6 નવેમ્બરે છે. પ્રદોષ કાળમાં લક્ષ્મી પૂજાનું મુહૂર્ત આશરે સાંજે 6:25 થી 8:30 (IST, નવી દિલ્હી) છે; સમય શહેર પ્રમાણે બદલાય છે.
લક્ષ્મી પૂજાનું શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત કયું છે?
લક્ષ્મી પૂજાનું શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત પ્રદોષ કાળ છે — સૂર્યાસ્તથી શરૂ થતો આશરે અઢી કલાકનો સમય, જ્યારે તે અમાસની તિથિ સાથે આવે. સ્થિર લગ્ન (વૃષભ) દરમિયાનનું મુહૂર્ત વિશેષ શુભ મનાય છે, અને ચોપડા પૂજન કરનારા ઘણા વેપારીઓ મધ્યરાત્રિનો નિશીથ કાળ પસંદ કરે છે.
લક્ષ્મી પૂજાની શરૂઆત કોનાથી કરવી?
લક્ષ્મી પૂજાની શરૂઆત હંમેશાં વિઘ્નહર્તા ગણેશજીની પૂજાથી ॐ गं गणपतये नमः મંત્ર સાથે થાય છે. દિવાળીએ ગણેશજી અને લક્ષ્મીજીની સાથે પૂજા થાય છે, એ ભાવના સાથે કે સમૃદ્ધિ સાથે બુદ્ધિ પણ હોવી જોઈએ.
લક્ષ્મી મંત્ર કયો છે?
લક્ષ્મી પૂજામાં સૌથી વધુ જપાતો મંત્ર ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः છે, જેમાં શ્રીં માતા લક્ષ્મીનો બીજ મંત્ર છે. ભક્તો શ્રીસૂક્ત, મહાલક્ષ્મી અષ્ટક કે લક્ષ્મીજીનાં 108 નામનો પાઠ પણ કરે છે અને ॐ જય લક્ષ્મી માતા આરતીથી સમાપન કરે છે.
ચોપડા પૂજન શું છે?
ચોપડા પૂજન એ દિવાળીએ વેપારી પરિવારો દ્વારા હિસાબના નવા ચોપડાની કરાતી પૂજા છે, જે ખાસ કરીને ગુજરાતમાં પ્રચલિત છે. ચોપડામાં કંકુથી સાથિયો અને શુભ લાભ લખી, માતા લક્ષ્મી સાથે તેની પૂજા કરીને નવા નાણાકીય વર્ષની શુભ શરૂઆત કરાય છે.
ગુજરાતમાં દિવાળી પછી શું ઉજવાય છે?
ગુજરાતમાં દિવાળી પછી બેસતું વર્ષ — કારતક સુદ એકમે ગુજરાતી નૂતન વર્ષ — ઉજવાય છે, જ્યારે લોકો એકબીજાને સાલ મુબારક કહી વડીલોના આશીર્વાદ લે છે. ઉત્સવ લાભ પાંચમ સુધી ચાલે છે, જ્યારે ઘણા વેપારીઓ નવા વર્ષનો વેપાર શરૂ કરે છે.
લક્ષ્મી પૂજા માટે કઈ સામગ્રી જોઈએ?
લક્ષ્મી પૂજા માટે લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીની મૂર્તિ કે ચિત્ર, જળ-આંબાનાં પાન-નાળિયેર સાથેનો કળશ, લાલ કે પીળું વસ્ત્ર, દીવો અને ધૂપ, કમળ અને ફૂલ, સિક્કા, ચોખા, હળદર, કંકુ, ચંદન, પંચામૃત અને પ્રસાદ માટે મીઠાઈ-ફળ જોઈએ.
