दिवाळीच्या वेळी घरच्या घरी लक्ष्मी पूजा विधी कशी करावी

दिवाळी 2026 रविवार, 8 नोव्हेंबर रोजी आहे. लक्ष्मीपूजनाचा मुहूर्त प्रदोष काळात, म्हणजे स्थानिक सूर्यास्तानंतरच्या सुमारे दोन तासांत असतो — मुंबई-पुण्यात साधारण संध्याकाळी 6:05 ते 8:05 आणि दिल्लीत साधारण 5:30 ते 7:30 (वेगवेगळ्या पंचांगांनुसार यात थोडा फरक आढळतो). या मार्गदर्शिकेत घरच्या घरी लक्ष्मी पूजनाचा संपूर्ण विधी, साहित्य आणि लक्ष्मी आरती दिली आहे.

दिवाळी, प्रकाशाचा सण, लक्ष्मी पूजनाशिवाय अपूर्ण आहे — धन, समृद्धी आणि सौभाग्याची देवी माता लक्ष्मी यांना समर्पित हा पवित्र विधी आहे. अमावास्येच्या रात्री भारतातील घराघरांत स्वच्छता करून, दिवे लावून आणि रांगोळी काढून देवीचे स्वागत केले जाते.

दिवाळी 2026 कधी आहे?

दिवस	तारीख (2026)
धनत्रयोदशी	शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर
नरक चतुर्दशी	शनिवार, 7 नोव्हेंबर
लक्ष्मीपूजन	रविवार, 8 नोव्हेंबर
बलिप्रतिपदा — दिवाळी पाडवा	सोमवार, 9 नोव्हेंबर

लक्ष्मीपूजन मुहूर्त (अंदाजे): 8 नोव्हेंबर रोजी प्रदोष काळात — मुंबई/पुणे: सुमारे संध्याकाळी 6:05 ते 8:05; दिल्ली: सुमारे 5:30 ते 7:30. प्रदोष काळ स्थानिक सूर्यास्ताने सुरू होतो, त्यामुळे वेळ शहरानुसार बदलते; तसेच वेगवेगळी पंचांगे मुहूर्ताची अचूक खिडकी थोडी वेगळी दाखवतात. कृपया आपल्या शहराचे स्थानिक पंचांग किंवा पुरोहित यांच्याकडून अचूक वेळ निश्चित करा.

मुख्य मुद्दे

पैलू	वर्णन
प्रसंग	दिवाळीची रात्र — अश्विन अमावास्या (उत्तर भारतीय पंचांगात कार्तिक अमावास्या)
पूजित देवता	माता लक्ष्मी आणि श्री गणेश; अनेक कुटुंबे कुबेराचीही पूजा करतात
मुख्य उद्दिष्ट	नवीन वर्षासाठी समृद्धी आणि शुभाशीर्वाद
मुख्य विधी	घराची स्वच्छता, पूजास्थळ, दीपप्रज्वलन, मंत्रजप आणि आरती
कालावधी	साधारणतः 1–2 तास
सर्वोत्तम वेळ	प्रदोष काळ — सूर्यास्तापासून सुरू होणारा सुमारे अडीच तासांचा काळ

दिवाळीला लक्ष्मीपूजन का केले जाते?

असे मानले जाते की दिवाळीच्या रात्री माता लक्ष्मी स्वच्छ, प्रकाशित आणि भक्तीने भरलेल्या घरांत येतात. लोकपरंपरेनुसार समुद्रमंथनाच्या वेळी माता लक्ष्मी क्षीरसागरातून प्रकट झाल्या, आणि दिवाळी त्यांच्या प्रकटीकरणाचा उत्सव आहे. याच दिवशी चौदा वर्षांच्या वनवासानंतर श्रीराम अयोध्येला परतले, तेव्हा नगरवासीयांनी दिवे लावून त्यांचे स्वागत केले.

पूजेची सुरुवात विघ्नहर्ता श्री गणेशाच्या पूजनाने होते — समृद्धीसोबत बुद्धीही असावी, या भावनेने.

लक्ष्मीपूजनाची तयारी कशी करावी?

• घर स्वच्छ करा: माता लक्ष्मी स्वच्छ आणि सुव्यवस्थित ठिकाणी वास करतात, अशी श्रद्धा आहे.
• रांगोळी काढा: प्रवेशद्वारावर रांगोळी आणि प्रवेशद्वारापासून पूजास्थळापर्यंत लक्ष्मीची पावले काढा.
• दिवे आणि आकाशकंदील लावा: घराचा प्रत्येक कोपरा पणत्यांनी उजळवा.
• पूजास्थळ तयार करा: पाटावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र पसरा; गणपतीला डावीकडे आणि लक्ष्मीला उजवीकडे ठेवा.
• पूजा साहित्य मुहूर्तापूर्वी तयार ठेवा.

लक्ष्मीपूजनासाठी कोणते साहित्य लागते?

पूजा साहित्य	उद्दिष्ट
माता लक्ष्मी व श्री गणेशाची मूर्ती किंवा चित्र	मुख्य देवता
कलश (पाणी, आंब्याची पाने व नारळ)	पवित्रता व समृद्धीचे प्रतीक
लाल किंवा पिवळे वस्त्र	पूजास्थळ झाकण्यासाठी
पणत्या, तूप आणि अगरबत्ती	प्रकाश आणि सुगंध
कमळ व इतर फुले, हार	कमळ हे लक्ष्मीचे प्रिय फूल
नाणी किंवा नोटा	धनाचे प्रतीकात्मक अर्पण
मिठाई, फळे, सुकामेवा, बत्तासे, धणे-गूळ	नैवेद्य
अक्षता, हळद, कुंकू, चंदन	तिलक व पूजेसाठी
पंचामृत (दूध, दही, मध, तूप, साखर)	अभिषेकासाठी
व्यापारासाठी नवीन वह्या	वहीपूजन

घरच्या घरी चरण-दर-चरण लक्ष्मीपूजन विधी

चरण 1: स्थान शुद्ध करा — पूजास्थळावर गंगाजल शिंपडा, दिवा आणि अगरबत्ती लावा आणि पूजेचा संकल्प करा.

चरण 2: श्री गणेशाचे आवाहन — फुले, दूर्वा, अक्षता आणि मोदक अर्पण करून जप करा:
ॐ गं गणपतये नमः

चरण 3: कलश स्थापना — पाण्याने भरलेल्या कलशावर आंब्याची पाने आणि लाल वस्त्रात गुंडाळलेला नारळ ठेवा; हळद-कुंकू लावा.

चरण 4: माता लक्ष्मीचे आवाहन — जप करा:
ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः
पंचामृत व नंतर शुद्ध पाणी अर्पण करा; कुंकू, चंदन, कमळाची फुले, अक्षता आणि नाणी अर्पण करा.

चरण 5: नैवेद्य — मिठाई, फळे, सुकामेवा, बत्तासे आणि धणे-गूळ अर्पण करा आणि घरभर दिवे लावा.

चरण 6: स्तोत्रपठण — श्रीसूक्त, महालक्ष्मी अष्टक किंवा लक्ष्मीच्या 108 नावांचे पठण करा.

चरण 7: वहीपूजन — व्यापारी कुटुंबे नवीन वह्यांवर स्वस्तिक आणि “शुभ लाभ” लिहून त्यांची पूजा करतात.

चरण 8: आरती — घंटा वाजवत खालील लक्ष्मी आरती गा आणि प्रसाद वाटा.

लक्ष्मी आरती — ॐ जय लक्ष्मी माता

ॐ जय लक्ष्मी माता, मैया जय लक्ष्मी माता।
तुमको निशिदिन सेवत, हरि विष्णु विधाता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

उमा, रमा, ब्रह्माणी, तुम ही जग-माता।
सूर्य-चंद्रमा ध्यावत, नारद ऋषि गाता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

दुर्गा रूप निरंजनी, सुख सम्पत्ति दाता।
जो कोई तुमको ध्यावत, ऋद्धि-सिद्धि धन पाता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

तुम पाताल-निवासिनि, तुम ही शुभदाता।
कर्म-प्रभाव-प्रकाशिनि, भवनिधि की त्राता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

जिस घर में तुम रहतीं, सब सद्गुण आता।
सब सम्भव हो जाता, मन नहीं घबराता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

तुम बिन यज्ञ न होते, वस्त्र न कोई पाता।
खान-पान का वैभव, सब तुमसे आता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

शुभ-गुण मन्दिर सुन्दर, क्षीरोदधि-जाता।
रत्न चतुर्दश तुम बिन, कोई नहीं पाता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

महालक्ष्मीजी की आरती, जो कोई जन गाता।
उर आनन्द समाता, पाप उतर जाता॥
ॐ जय लक्ष्मी माता॥

अर्थ: आरती लक्ष्मीला “क्षीरोदधि-जाता” — क्षीरसागरातून जन्मलेली — म्हणते, आणि समुद्रमंथनातून निघालेली चौदा रत्ने तिच्याविना कोणालाही मिळत नाहीत, असे सांगते. ज्या घरात ती राहते तेथे सर्व सद्गुण येतात आणि मन घाबरत नाही.

महाराष्ट्रात दिवाळी कशी साजरी होते?

महाराष्ट्रात दिवाळी वसुबारसेपासून सुरू होते. नरक चतुर्दशीला पहाटे अभ्यंगस्नान करून फराळ — चकली, करंजी, लाडू, शंकरपाळे — खाल्ला जातो. लक्ष्मीपूजनानंतर बलिप्रतिपदा — दिवाळी पाडवा — हा साडेतीन शुभ मुहूर्तांपैकी एक मानला जातो, आणि पती-पत्नीच्या नात्याचा उत्सव म्हणून साजरा होतो. त्यानंतर भाऊबीज येते.

पूजेनंतर काय करावे?

• कुटुंबीय, पाहुणे आणि शेजाऱ्यांना प्रसाद वाटा.
• वडीलधाऱ्यांचे आशीर्वाद घ्या आणि शुभेच्छा द्या.
• रात्रभर एक दिवा सुरक्षित ठिकाणी, पडदे आणि मुलांपासून दूर लावून ठेवा.
• गरजूंना दान करा — दान हा दिवाळीचा पारंपरिक भाग आहे.

लक्ष्मीपूजनासाठी सूचना

• दिवाळीच्या दिवशी वाद टाळा आणि घरात शांत वातावरण ठेवा.
• शक्य असल्यास तुपाचे दिवे वापरा.
• पूजास्थळ घराच्या ईशान्य दिशेला ठेवा आणि पूजा करताना पूर्वेकडे किंवा उत्तरेकडे तोंड करून बसा.
• पूजेनंतर मुख्य दरवाजा काही वेळ उघडा ठेवा — या वेळी लक्ष्मी घरात प्रवेश करते, अशी श्रद्धा आहे.
• आरतीच्या वेळी टाळ्यांऐवजी घंटा वाजवा, असे अनेक परंपरा सांगतात.

लक्ष्मीपूजनाचे आध्यात्मिक महत्त्व

लक्ष्मीपूजन भौतिक आणि आध्यात्मिक संपत्ती यांच्यातील संतुलनाची आठवण करून देते. माता लक्ष्मी धनासोबत सौभाग्य, सौंदर्य आणि सद्गुणांचीही देवी आहे, आणि गणेशासोबत तिची पूजा ही समृद्धी बुद्धी आणि धर्मावर आधारित असावी, या श्रद्धेचे प्रतीक आहे. कृतज्ञतेने केलेले पूजन मागील वर्षाबद्दल आभार आणि येणाऱ्या वर्षासाठी आशा व्यक्त करते.

माता लक्ष्मी आपल्या घराला आरोग्य, आनंद आणि समृद्धीने परिपूर्ण करो. 🪔

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न