તાજમહેલ: ઇતિહાસ, ટિકિટ, સમય અને શ્રેષ્ઠ સમય (2026)

તાજમહેલ આગ્રામાં આવેલો સફેદ આરસનો મકબરો છે, જે મુઘલ બાદશાહ શાહજહાંએ પોતાની પત્ની મુમતાઝ મહલ માટે લગભગ 1632 થી 1653 દરમિયાન બંધાવ્યો હતો. ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) મુજબ પ્રવેશ ફી ભારતીય મુલાકાતીઓ માટે ₹50 અને વિદેશી મુલાકાતીઓ માટે ₹1,100 છે, ઉપરાંત મુખ્ય મકબરામાં પ્રવેશ માટે વૈકલ્પિક ₹200 વધારાના. તે દર શુક્રવારે મુલાકાતીઓ માટે બંધ રહે છે.

6 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ અપડેટ કરેલ. નીચે આપેલા ભાવ અને નિયમો ASIના પ્રકાશિત દરો મુજબ છે; તે બદલાઈ શકે છે, તેથી મુસાફરી પહેલાં સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ખાતરી કરી લો.

એક નજરે તાજમહેલ

સ્થળ	આગ્રા, ઉત્તર પ્રદેશ, યમુના નદીના કિનારે
બંધાવનાર	શાહજહાં, પાંચમા મુઘલ બાદશાહ (શાસન 1628–58), મુમતાઝ મહલ માટે
બાંધકામ	લગભગ 1632માં શરૂ; મુખ્ય મકબરો લગભગ 1648માં મોટા ભાગે પૂર્ણ; સમગ્ર સંકુલ લગભગ 1653માં
મુખ્ય સ્થપતિ	ઉસ્તાદ અહમદ લાહોરી, સ્થપતિઓના મંડળનું નેતૃત્વ કરતા
વિશ્વ ધરોહર દરજ્જો	1983થી યુનેસ્કો સ્થળ
વ્યવસ્થાપન	ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ
બંધ	દર શુક્રવારે

2026માં તાજમહેલની ટિકિટ કેટલી છે?

મુલાકાતી	પ્રવેશ	મુખ્ય મકબરો (વૈકલ્પિક)
ભારતીય નાગરિકો	₹50	+ ₹200
વિદેશી મુલાકાતીઓ / NRI	₹1,100	+ ₹200
SAARC / BIMSTEC મુલાકાતીઓ	₹540	+ ₹200
15 વર્ષથી નીચેના બાળકો	મફત	—

ASIના જણાવ્યા મુજબ મુખ્ય મકબરાની અંદર જવા માટે વધારાની ₹200ની ટિકિટ જરૂરી છે, અને ટિકિટ ગેટ પર ઉપરાંત ASIની પોતાની સાઇટ્સ (tajmahal.gov.in અને asiagracircle.in) દ્વારા ઓનલાઇન પણ ખરીદી શકાય છે. ટિકિટ બારીઓ સૂર્યોદયના એક કલાક પહેલાં ખુલે અને સૂર્યાસ્તના 45 મિનિટ પહેલાં બંધ થાય છે એમ જણાવાયું છે. કેટલીક માર્ગદર્શિકાઓ ઉમેરે છે કે OCI કાર્ડધારકો પાસેથી ભારતીય દર લેવાય છે અને વિદેશી મુલાકાતીઓએ પાસપોર્ટ સાથે રાખવો જોઈએ; બંને બાબતો ASI પાસે ચકાસી લો.

તાજમહેલના સમય શું છે?

• દિવસો: શનિવારથી ગુરુવાર. તાજમહેલ શુક્રવારે મુલાકાતીઓ માટે બંધ રહે છે.
• કલાકો: સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત. માર્ગદર્શિકાઓ જણાવે છે કે તે સૂર્યોદયના લગભગ 30 મિનિટ પહેલાં ખુલે છે અને સૂર્યાસ્તના લગભગ 30 મિનિટ પહેલાં બંધ થાય છે, તેથી ચોક્કસ સમય વર્ષ દરમિયાન બદલાતો રહે છે.
• રાત્રિ દર્શન: પૂનમની આસપાસ મર્યાદિત ધોરણે, 50 લોકોની ટુકડીમાં 30 મિનિટ માટે અપાય છે, અને શુક્રવારે કે રમઝાન દરમિયાન નહીં. માર્ગદર્શિકાઓ ભારતીયો માટે લગભગ ₹510 અને વિદેશીઓ માટે ₹750ની ટિકિટ જણાવે છે, પરંતુ તારીખો, સાંજના કલાકો અને બુકિંગના નિયમો સ્રોત પ્રમાણે જુદા છે, તેથી આગ્રાની ASI કચેરીમાં તપાસ કરો.

તાજમહેલની મુલાકાત માટે શ્રેષ્ઠ સમય કયો છે?

સ્રોતો એકસૂરે ઓક્ટોબરથી માર્ચને શ્રેષ્ઠ ઋતુ ગણાવે છે, જ્યારે આગ્રા વધુ ઠંડું અને સૂકું હોય છે, જોકે તે સૌથી વધુ ભીડવાળો સમય પણ છે. દિવસ દરમિયાન, આરસ પર નરમ પ્રકાશ અને ઓછી ભીડ માટે વહેલી સવાર વ્યાપક રીતે ભલામણ કરાય છે.

તાજમહેલ કોણે બંધાવ્યો, અને શા માટે?

શાહજહાંએ પોતાની પત્ની મુમતાઝ મહલ માટે તેને મકબરા તરીકે બંધાવ્યો; મુમતાઝનું 1631માં પ્રસૂતિ દરમિયાન અવસાન થયું હતું, અને તેમના લગ્ન 1612થી થયેલા હતા. બ્રિટાનિકા કહે છે કે બાંધકામ લગભગ 1632માં શરૂ થયું, જ્યારે કેટલાક સ્રોતો 1631 જણાવે છે. ઉસ્તાદ અહમદ લાહોરીની આગેવાની હેઠળના સ્થપતિઓના મંડળ નીચે 20,000થી વધુ કામદારો અને કારીગરોએ તેના પર કામ કર્યું હોવાનું કહેવાય છે, અને સફેદ આરસ રાજસ્થાનના મકરાણાથી આવ્યો હતો. 1666માં અવસાન પામેલા શાહજહાંને પછીથી મુમતાઝ મહલની બાજુમાં દફનાવવામાં આવ્યા.

યુનેસ્કોએ 1983માં તાજમહેલને માન્યતા આપી, અને તેને ભારતમાં મુસ્લિમ કલાનું રત્ન તથા વિશ્વ ધરોહરની સર્વત્ર વખણાતી શ્રેષ્ઠ કૃતિ ગણાવ્યો. 2007માં વૈશ્વિક મતદાનમાં તેને વિશ્વની નવી સાત અજાયબીઓ (New7Wonders)માંની એક તરીકે પણ પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો.

તાજમહેલની રચનામાં શું વિશેષ છે?

• સંપૂર્ણ સમમિતિ. મકબરામાં ચાર મિનારા, ચાર નાના મંડપ અને એક કેન્દ્રીય ગુંબજ છે. સ્મારહિસ્ટરી નોંધે છે કે મિનારા સુશોભન માટે છે, અઝાનની હાકલ માટે વપરાતા નથી.
• સ્વર્ગ જેવો બગીચો. ASI વર્ણવે છે કે આ સંકુલની કલ્પના સ્વર્ગમાં મુમતાઝના ઘરની પૃથ્વી પરની પ્રતિકૃતિ તરીકે કરાઈ હતી, અને તે ચારબાગ બગીચા તરીકે ગોઠવાયેલું છે.
• આરસ અને રેતીપથ્થર. મુખ્ય મકબરો સંપૂર્ણપણે સફેદ આરસનો છે, જ્યારે આજુબાજુની ઇમારતો લાલ રેતીપથ્થરની છે. પશ્ચિમે 1643માં પૂર્ણ થયેલી મસ્જિદ આવેલી છે, અને પૂર્વમાં જવાબ નામની સમાન ઇમારત સમમિતિ પૂર્ણ કરવા માટે ઊભી છે.
• અસામાન્ય સ્થાન. મોટા ભાગના મુઘલ બગીચા-મકબરાઓથી વિપરીત, તાજ બગીચાના કેન્દ્રમાં નહીં પણ નદી પાસે બગીચાના છેડે આવેલો છે.

દિલ્હીથી તાજમહેલ કેવી રીતે પહોંચવું?

આગ્રા દિલ્હીથી લગભગ 233 કિમી દૂર છે. યમુના એક્સપ્રેસવે દ્વારા રસ્તે મુસાફરીમાં લગભગ ત્રણ કલાક લાગે છે, જોકે ટ્રાફિક પ્રમાણે માર્ગદર્શિકાઓ ત્રણથી ચાર કલાક જણાવે છે. આગ્રા રેલવે દ્વારા પણ દિલ્હી સાથે સારી રીતે જોડાયેલું છે. વધુ વારસા-સ્થળોના વિચારો માટે અમારી હમ્પી અને રાણકી વાવ વિશેની માર્ગદર્શિકાઓ જુઓ.

જુઓ: તાજમહેલ પાછળની કથા

આ લેખ માટે વપરાયેલા સ્રોતો: ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણના તાજમહેલ ટિકિટિંગ અને સ્થાપત્ય વિશેના સત્તાવાર પાનાં (tajmahal.gov.in); એન્સાઇક્લોપીડિયા બ્રિટાનિકા; વિકિપીડિયા; સ્મારહિસ્ટરીમાં તાજમહેલની નોંધ; ASI સાથે Google Arts & Cultureનું “Taj Mahal: A Tour from the Top”; અને રાત્રિ દર્શન તથા મુસાફરીની વિગતો માટે Squid Travel India, India Legacy, 7wonders.org અને અન્યની મુલાકાતી માર્ગદર્શિકાઓ. જ્યાં સ્રોતો વચ્ચે તફાવત છે ત્યાં લખાણમાં તે જણાવ્યું છે. ફોટોગ્રાફ ક્રિએટિવ કૉમન્સ લાઇસન્સ હેઠળ વપરાયો છે અને તેની નીચે શ્રેય દર્શાવ્યો છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો